Thực tế cho thấy, không ít người Việt định cư ở nước ngoài đã rơi vào tình cảnh mất nhà vì nhờ bạn đứng tên hộ, dù toàn bộ tiền mua nhà là do mình bỏ ra. Vụ việc của một Việt kiều Mỹ tại TP HCM, kéo dài suốt 16 năm kiện tụng, là ví dụ điển hình cho rủi ro pháp lý nghiêm trọng từ thói quen “tin người” khi giao tài sản giá trị lớn.
Hoàn cảnh mua nhà và lý do nhờ đứng tên hộ
Theo nội dung vụ việc, đầu những năm 1990, ông Huỳnh Larry Hưng (còn gọi là Huỳnh Hưng Lợi), một Việt kiều Mỹ, đã bỏ tiền mua một căn biệt thự có diện tích hơn 466 m² tại khu vực gần sân bay Tân Sơn Nhất, TP HCM.
Thời điểm đó, pháp luật Việt Nam chưa cho phép người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc người nước ngoài đứng tên sở hữu nhà ở tại Việt Nam. Vì vậy, để có nơi ở khi về nước, ông Hưng đã nhờ một người bạn thân trong nước đứng tên hộ toàn bộ giấy tờ nhà đất.
Việc mua bán, thanh toán được thực hiện bằng tiền của ông Hưng, song trên giấy tờ pháp lý, chủ sở hữu hợp pháp vẫn là người đứng tên hộ.
Biến cố dẫn đến tình trạng mất nhà vì nhờ bạn đứng tên hộ
Nhiều năm sau, người bạn đứng tên hộ xuất cảnh định cư ở nước ngoài. Để tiếp tục quản lý tài sản, ông Hưng lại tiếp tục nhờ một người bạn khác đứng tên thay. Tuy nhiên, rủi ro bắt đầu phát sinh khi người đứng tên thứ hai qua đời.
Sau đó, những người thừa kế của người đứng tên hộ không thừa nhận việc “đứng tên giùm”, cho rằng căn nhà là di sản hợp pháp của gia đình họ. Thậm chí, một phần tài sản còn bị chuyển nhượng, tặng cho người khác.
Từ đây, ông Hưng chính thức rơi vào tình cảnh mất nhà vì nhờ bạn đứng tên hộ, dù đã bỏ tiền mua và quản lý, sử dụng căn nhà trong thời gian dài.
Hành trình 16 năm theo đuổi kiện tụng
Từ năm 2009, ông Hưng bắt đầu khởi kiện ra tòa án để đòi lại quyền sở hữu căn nhà. Vụ việc trải qua nhiều cấp xét xử, kéo dài suốt 16 năm với hàng loạt bản án sơ thẩm, phúc thẩm.
Các tòa án đã nhiều lần xác định ông Hưng là người bỏ tiền mua nhà và công nhận quyền sở hữu thực tế của ông đối với căn biệt thự. Tuy nhiên, quá trình thi hành án lại gặp rất nhiều vướng mắc.
Bị đơn liên tục có đơn khiếu nại, đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm, khiến việc cưỡng chế giao nhà bị tạm dừng. Kết quả là dù thắng kiện trên giấy tờ, ông Hưng vẫn chưa thể nhận lại căn nhà của mình sau hơn một thập kỷ ròng rã theo kiện.
Nguyên nhân dẫn đến việc mất nhà vì nhờ bạn đứng tên hộ
Các luật sư nhận định, nguyên nhân cốt lõi dẫn đến mất nhà vì nhờ bạn đứng tên hộ nằm ở chỗ:
Thứ nhất, pháp luật chỉ công nhận người đứng tên trên giấy chứng nhận là chủ sở hữu hợp pháp. Việc “đứng tên giùm” nếu không có hợp đồng, giấy tờ rõ ràng thì rất khó chứng minh trước tòa.
Thứ hai, quan hệ bạn bè, người quen không được pháp luật bảo đảm như quan hệ hợp đồng. Khi phát sinh tranh chấp, yếu tố tình cảm gần như không còn giá trị pháp lý. Và lúc này, tình trạng mất nhà vì nhờ bạn đứng tên hộ là hệ quả tất yếu.
Thứ ba, khi người đứng tên hộ chết, mất năng lực hành vi hoặc chuyển nhượng tài sản cho người khác, tranh chấp sẽ trở nên phức tạp hơn rất nhiều, đặc biệt là trong quan hệ thừa kế.
Bài học pháp lý cho người mua nhà, đặc biệt là Việt kiều
Từ vụ việc trên, có thể rút ra một bài học rõ ràng: mất nhà vì nhờ bạn đứng tên hộ là rủi ro hoàn toàn có thể xảy ra, kể cả khi hai bên có mối quan hệ thân thiết.
Đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài, nếu buộc phải nhờ người khác đứng tên, cần có các biện pháp pháp lý chặt chẽ như hợp đồng ủy quyền, thỏa thuận đứng tên hộ, giấy tờ xác nhận nguồn tiền, hoặc các cơ chế bảo đảm khác phù hợp với quy định pháp luật tại từng thời điểm.
Trong bối cảnh pháp luật hiện nay đã có nhiều thay đổi theo hướng mở rộng quyền sở hữu nhà ở cho Việt kiều, việc tìm hiểu kỹ quy định và thực hiện đúng thủ tục pháp lý ngay từ đầu sẽ giúp tránh những tranh chấp kéo dài, tốn kém và đầy rủi ro như trường hợp nêu trên.
