Trong bối cảnh chính sách hạn chế phương tiện xăng dầu và khuyến khích sử dụng phương tiện sạch, nhiều cư dân đô thị đang chuyển sang xe điện như một lựa chọn thân thiện môi trường. Tuy nhiên, việc sạc xe điện trong chung cư lại đang trở thành điểm nóng tranh luận giữa quyền lợi cư dân và mối lo an toàn, hạ tầng kỹ thuật. Đây không còn là chuyện lẻ tẻ ở một vài tòa nhà – mà đã phản ánh một khoảng trống pháp lý và hạ tầng lớn của hệ thống nhà ở đô thị hiện nay.
Thực trạng: cấm sạc xe điện, cư dân lúng túng
Một số chung cư đã ban hành quy định cấm người dân sạc xe điện dưới hầm để xe, với lý do lo ngại nguy cơ cháy nổ, quá tải điện, và trách nhiệm của Ban quản lý. Tại một toà nhà ở phường Nhân Chính (Hà Nội), cư dân buộc phải tháo pin và đem lên căn hộ để sạc sau khi hệ thống điện dưới hầm bị ngắt hoàn toàn. Hành vi này khiến người dân bất bình vì đẩy rủi ro vào trong không gian sống thay vì giải quyết bản chất vấn đề.
Ở nhiều nơi khác, việc cấm sạc xe điện thậm chí còn đi kèm với cấm luôn việc gửi giữ xe điện trong tầng hầm, khiến người dùng không biết phải để phương tiện ở đâu. Thực tế này khiến nhiều cư dân đi xe điện rơi vào tình thế “lưỡng nan”: nếu bán xe xăng để đi xe điện nhưng không biết sạc ở đâu ngay tại nơi mình sống.
Nguyên nhân gốc: thiếu quy định, kỹ thuật và hạ tầng
Nguyên nhân căn bản của tình trạng này không phải là xe điện tự thân nguy hiểm, mà nằm ở khoảng trống quy định pháp luật và hạ tầng kỹ thuật:
- Quy định pháp lý chưa rõ ràng: Luật Nhà ở 2023 đã bắt đầu quy định khu vực để xe chiếm cả phương tiện điện và xăng, nhưng chưa có tiêu chuẩn và quy trình rõ ràng về việc thiết kế, lắp đặt, nghiệm thu trạm sạc xe điện tại chung cư. Điều này dẫn đến nhiều ban quản lý tự đặt ra các quy định riêng biệt.
- Yêu cầu an toàn nhưng chưa có tiêu chuẩn cụ thể: Hiện chưa có bộ tiêu chuẩn an toàn sạc xe điện trong chung cư được ban hành đầy đủ, đặc biệt liên quan đến PCCC, hệ thống thông gió, độ tải điện, vị trí sạc và quy chuẩn kỹ thuật. Điều này là rào cản lớn khi các toà nhà muốn triển khai trạm sạc bài bản.
- Hệ thống điện cũ, công suất hạn chế: Hơn nữa, nhiều chung cư cũ được xây dựng trước khi xe điện phổ biến, nên lưới điện, trạm biến áp và tuyến cáp không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu sạc xe điện có tải cao, khiến Ban quản lý lo ngại quá tải, chập điện nếu lắp đặt sạc không bài bản.
Những yếu tố này khiến một số ban quản lý chọn cách “dễ nhất” là cấm sạc xe điện dưới hầm, nhưng điều đó lại gây ra những hậu quả tiêu cực về quyền lợi cư dân và không khuyến khích được việc chuyển đổi sang phương tiện sạch.
Các mô hình sạc xe điện khả thi tại chung cư
Giữa tình trạng tranh cãi, một số chung cư đã tìm ra giải pháp khả thi nhằm vừa đảm bảo an toàn kỹ thuật vừa đáp ứng nhu cầu sạc xe điện của cư dân:
1. Hợp tác với đơn vị chuyên nghiệp lắp trạm sạc
Một trong những mô hình đáng chú ý là thuê đơn vị cung cấp giải pháp trạm sạc chuyên nghiệp để xây dựng hệ thống sạc tập trung, với các tính năng như:
- Quản lý qua app: cư dân có thể theo dõi trạng thái sạc, điện năng tiêu thụ, và tự động ngắt khi pin đầy.
- Bảo đảm an toàn: hệ thống sạc được thiết kế theo tiêu chuẩn, có bảo vệ quá dòng, quá nhiệt, và hệ thống PCCC riêng biệt.
- Thanh toán minh bạch: chi phí sạc được ghi nhận rõ ràng, cư dân trả phí trên nền tảng hoặc qua quản lý toà nhà.
Mô hình này đã được triển khai ở một số tòa nhà như Comatce Tower (Hà Nội) và chung cư Mỹ Phúc (TP HCM), nơi Ban quản trị đã thuê ngoài để giải quyết bài toán sạc xe điện thay vì cấm đoán cư dân.
2. Quy hoạch khu vực sạc riêng biệt, an toàn
Một số toà nhà đã bố trí khu vực gửi xe điện và ổ sạc riêng biệt, ngoài khu vực chung của xe xăng, có:
- Khoảng cách an toàn với xe xăng.
- Hệ thống phun chữa cháy tự động, thông gió tốt.
- Đường điện độc lập với khu vực sinh hoạt khác.
Quy hoạch này giúp giảm nguy cơ cháy nổ và giải quyết mâu thuẫn nội bộ cư dân. Ở một vài toà nhà, khu vực sạc được ngắt điện vào giờ cao điểm hoặc lập khu vực riêng trong mặt đất, để đảm bảo an toàn và dễ quản lý.
3. Xã hội hóa trạm sạc
Một số chung cư đã hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ bên ngoài để xây dựng trạm sạc xe điện sử dụng bởi cư dân và cả người ngoài. Điều này có thể mang lại nguồn thu phí điện, đồng thời khuyến khích nhà đầu tư chấp nhận rủi ro kỹ thuật trong phạm vi an toàn được kiểm soát.
Bài học từ quốc tế và kinh nghiệm quản lý khác
Cách tiếp cận sạc xe điện bài bản không phải là điều xa lạ ở nước ngoài. Một số quốc gia và vùng lãnh thổ đã sớm đặt quy định bắt buộc cho hệ thống sạc EV trong chung cư:
- Anh quốc yêu cầu các công trình mới hoặc cải tạo phải có hệ thống ổ sạc chuẩn.
- Canada (British Columbia) yêu cầu lắp đặt hạ tầng sạc hoặc cơ sở để lắp trong các dự án mới.
- Trung Quốc thắt chặt vị trí đỗ và quy định sạc pin lithium-ion trong khu dân cư sau các sự cố cháy lớn, với không gian an toàn và tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng.
Đây là những ví dụ cho thấy việc phát triển hạ tầng sạc xe điện trong chung cư là câu chuyện của quản lý kỹ thuật lẫn pháp lý, chứ không đơn thuần là chuyện “cho phép hay cấm”.
Khuyến nghị chính sách và hướng đi lâu dài
Để giải quyết triệt để vấn đề sạc xe điện tại chung cư, các chuyên gia và cơ quan quản lý kiến nghị cần có:
- Tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc về trạm sạc xe điện trong chung cư, bao gồm yêu cầu PCCC, hệ thống thông gió, khoảng cách an toàn và quy trình nghiệm thu.
- Quy định pháp lý rõ ràng về quyền được sạc xe điện tại nơi cư trú, tránh những quy định độc đoán từ Ban quản lý.
- Hệ thống kiểm định an toàn bắt buộc mỗi khi toà nhà lắp đặt mới hoặc cải tạo khu sạc.
- Hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho chung cư cải tạo hạ tầng, nhất là các toà nhà cũ.
- Khuyến khích hợp tác giữa chủ đầu tư và các nhà cung cấp hạ tầng sạc xe điện chuyên nghiệp, để đảm bảo an toàn hơn so với việc tự đấu nối sơ sài.
Ngoài ra, các cơ quan như Bộ Xây dựng và Bộ Công an đã có chỉ đạo soạn tiêu chuẩn quốc gia về trạm sạc xe điện trong nhà chung cư, dự kiến sẽ đi vào thực thi nhằm chuẩn hóa kỹ thuật và đảm bảo an toàn cho cư dân.
