Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách dân số nhằm duy trì mức sinh thay thế và giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua Luật Dân số 2025 (số 113/2025/QH15) vào ngày 10/12/2025. Luật này sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026, và quan trọng nhất là luật đã quy định rõ nội dung liên quan đến hành vi “tiết lộ giới tính thai nhi” và chế tài xử lý đối với hành nghề y liên quan đến hành vi đó.
1. Bối cảnh chính sách và mục tiêu của Luật Dân số 2025
Một trong các mục tiêu lớn của Luật Dân số 2025 là giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh – một thực trạng đã tồn tại lâu năm ở Việt Nam do tâm lý lựa chọn giới tính con cái và việc lạm dụng kỹ thuật y tế để phục vụ cho việc này. Chính vì vậy, các quy định pháp luật mới nhằm hạn chế tối đa các hành vi dẫn đến lựa chọn giới tính thai nhi trái pháp luật.
Luật Dân số quy định mạnh mẽ hơn các biện pháp nhằm ngăn chặn “tiết lộ giới tính thai nhi”, minh chứng bằng việc bổ sung trực tiếp quy định này vào Luật Khám bệnh, chữa bệnh để xử lý nghiêm minh.
2. Nội dung chính liên quan đến “tiết lộ giới tính thai nhi”
Nội dung được nhiều người quan tâm nhất của Luật Dân số 2025 là quy định xử lý với hành vi bác sĩ thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phục vụ cho việc phá thai chọn giới tính.
a. Cấm tuyệt đối lựa chọn giới tính thai nhi
Luật Dân số 2025 đưa ra quy định nghiêm cấm tất cả hành vi nhằm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức. Điều này thể hiện quan điểm pháp luật là bảo vệ quyền được sinh con bình đẳng và chống các hành vi phân biệt giới tính có thể gây mất cân bằng dân số.
Quy định này không chỉ có ý nghĩa pháp lý mà còn phản ánh quan điểm xã hội về bình đẳng giới và tôn trọng quyền tự nhiên của trẻ em khi chào đời.
b. Hành vi “tiết lộ giới tính thai nhi” bị xem là hành vi nghiêm trọng
Từ ngày 1/7/2026, Luật Dân số 2025 đã sửa đổi, bổ sung điểm d vào sau điểm c khoản 1 Điều 34 của Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15, với nội dung sau:
“Người hành nghề có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai sẽ bị đình chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh.”
Như vậy, việc “tiết lộ giới tính thai nhi” để phục vụ cho việc phá thai chọn giới tính không chỉ là hành vi bị cấm mà còn là hành vi bị xử lý rất nghiêm trong lĩnh vực khám chữa bệnh.
c. Hình thức xử lý đối với bác sĩ
Cụ thể, khi bác sĩ hoặc người hành nghề y tế nào thực hiện hành vi tiết lộ giới tính thai nhi với mục đích dẫn đến phá thai chọn giới tính (hay bất kỳ mục tiêu trái pháp luật nào khác), thì sẽ bị đình chỉ hành nghề theo quy định tại Điều 34 Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Đây là một chế tài hành chính, nhưng mang tính nghiêm khắc vì đình chỉ hành nghề có thể ảnh hưởng lớn đến danh dự, nghề nghiệp và thu nhập của người hành nghề y.
Luật cũng liên hệ với các quy định khác về hành nghề khám bệnh, chữa bệnh và việc thu hồi giấy phép trong những trường hợp nghiêm trọng hơn theo quy định của pháp luật.
3. Ý nghĩa pháp lý và xã hội của quy định mới
Quy định mới này được đánh giá là một bước tiến trong việc thắt chặt kiểm soát các hành vi liên quan đến lựa chọn giới tính thai nhi, góp phần vào mục tiêu lớn hơn là cân bằng tỷ lệ giới tính khi sinh – một vấn đề được đặt ra trong nhiều năm qua tại Việt Nam.
a. Ngăn chặn mất cân bằng giới tính
Trong nhiều thập kỷ qua, mất cân bằng giới tính khi sinh là vấn đề đáng lo ngại ở Việt Nam. Việc lựa chọn giới tính thai nhi chủ yếu xuất phát từ tâm lý trọng nam hơn nữ trong một số cộng đồng. Điều này dẫn đến các rối loạn xã hội như thiếu hụt nam/nữ ở độ tuổi kết hôn, và ảnh hưởng tới cấu trúc dân số trong tương lai.
Vì vậy, việc đưa quy định xử lý hành vi “tiết lộ giới tính thai nhi” vào Luật Khám bệnh, chữa bệnh và trợ giúp lực lượng quản lý y tế là một trong những công cụ pháp lý nhằm hạn chế các hành vi này một cách hiệu quả.
b. Tăng tính răn đe đối với người hành nghề
Việc xử lý bằng hình thức đình chỉ hành nghề tạo ra tính răn đe đối với các bác sĩ và nhân viên y tế. Bác sĩ là những người tiếp cận trực tiếp với các thông tin về thai nhi; nếu họ tiết lộ hoặc thông báo giới tính thai nhi với mục đích lạm dụng sẽ chịu chế tài nghiêm khắc.
4. Một số tranh luận liên quan đến quy định
Mặc dù quy định mới nhằm mục đích tốt là ngăn chặn hành vi chọn giới tính thai nhi, nhưng cũng có những ý kiến cho rằng chế tài đình chỉ hành nghề đối với bác sĩ có thể chưa đủ mạnh hoặc khó khả thi trong thực tế triển khai. Một số đại biểu Quốc hội đặt vấn đề rằng cần làm rõ hơn đối tượng và hành vi nào chính xác bị xử lý, cũng như các biện pháp giám sát nhằm tránh xử lý oan sai trong hoạt động khám chữa bệnh hàng ngày.
5. Kết luận
Tóm lại, từ 1/7/2026, quy định mới liên quan đến “tiết lộ giới tính thai nhi” sẽ chính thức có hiệu lực tại Việt Nam. Theo đó:
- Việc thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi nhằm mục đích phục vụ cho phá thai chọn giới tính là hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Dân số 2025.
- Bác sĩ hoặc người hành nghề y nào vi phạm sẽ bị đình chỉ hành nghề theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh sửa đổi.
- Quy định này nhằm hạn chế mất cân bằng giới tính khi sinh, thể hiện nỗ lực pháp luật trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của trẻ em, đồng thời thúc đẩy bình đẳng giới trong cộng đồng.
